İL ÖZEL İDARELERİ NE İŞ YAPAR? GÖREVLERİNİ BİLİYOMUSUNUZ?

İl özel idarelerine gerek İl Özel İdaresi Kanunu ve gerekse diğer
kanunlarla çok çeşitli görevler verilmiştir. Bu görevlerin hemen hemen
tamamı, devletin bizatihi kendisine ait görevleri ve fonksiyonları kadar geniş
yer tutmaktadır. Ancak, bu kanunların kapsamında bulunan görevlerin çoğu,
bugün için merkezi idare kuruluşlarınca, bazıları ise ikili sistemle yani özel
idare ile bakanlık veya çeşitli kamu kuruluşlarıyla birlikte yürütülmektedir.
Bu uygulamaların ve farklılıkların ortaya çıkışındaki temel sorun, merkezi
idare kuruluşlarının zamanla çoğalması ile görevlerin bunlarca üstlenilmesi
ve böylece özel idarelerin görevlerinin azalması, gelir kaynaklarının ve
yetkilerinin kısıtlanmasından doğmuştur.
Mevcut durum içinde özel idareler yüklenen görevleri 6 başlık altında
toplamak mümkündür.
3.6.1. Sağlık ve Sosyal Yardım Görevleri
a) İl Özel İdaresi Kanunu’nun 78. maddesinin 10. fıkrasına göre
hastahane, dispanser, darülaceze, sağlık evi, düşkünler evi ve yetimhane
açmak,
b) 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu’nun 4. maddesinde
belirtildiği gibi kasaba ve köylerin sağlığına ilişkin tıbbi ve sosyal yardımları
sağlamak ve yürütmek,
c) 7402 sayılı Sıtmanın İmhası Hakkında Kanun’un 5. ve 2644 sayılı
Tapu Kanununun 15. maddesi gereğince sıtma önlemleri almak, bataklıkları
kurutmak,
d) 4109 sayılı Asker Ailelerinden Muhtaç Olanlara Yardım Hakkında
Kanun’un 11. maddesi gereğince muhtaç asker ailelerine yardım etmek,
e) 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu
Kanunu’nun 18. maddesinin (i) fıkrası gereğince katılma payı vermektir.
Yukarıda belirtildiği üzere, İl özel idarelerine sağlık ve sosyal yardım
alanında yetim çocuklar için yuvalar, hastaneler ve darülaceze gibi sağlık
tesisleri kurma görevi verilmiş ancak günümüzde tüm bu görevler Sağlık
Bakanlığı’na devredilmiş bulunmaktadır.
3.6.2. Bayındırlık, İmar ve İskan Görevleri
a) İl Özel İdaresi Kanunu’nun 78. maddesinin 1. fıkrası gereğince
ilin, ilçelerin ve köylerin yollarının yapım, bakım ve onarımını yapmak,
b) 775 sayılı Gecekondu Kanunu’nun 29. maddesi gereğince,
gecekondu bölgelerinin tesbit ve ıslahı için kamu tesisi inşasını
gerçekleştirmek,
c) İl Özel İdaresi Kanunu’nun 78. maddesinin 3. fıkrası gereğince
içme suyu getirmek, elektrik dağıtımı yapmak,
d) 7478 sayılı Köy İçme Suları Hakkında Kanun’un 1. maddesine
göre köy içme sularının yapım, bakım ve onarımına nakdi ve ayni yardımda
bulunmak,
e) İl dahilinde iskele yapmak, kayık işletmesi kurmaktır.
3.6.3. Eğitim Kültür ve Spor Görevleri
a) İl Özel İdaresi Kanunu’nun 78. maddesinin 9. fıkrası gereğince
ilkokul ve geceokulu, ortaokul öğrencileri için pansiyon, yüksekokul
öğrencileri için yurtlar açmak,
b) 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu gereğince ilk, orta ve
ilköğretim okullarının bina ve tesislerinin yapım, bakım, onarım ve
donatımını yapmak, okul için arsa temin etmek, yetiştirici ve tamamlayıcı
kurslar açmak,
c) Sanatsal ve kültürel çalışmalara, halk eğitim çalışmalarına imkan
sağlamak ve katılmak,
d) 3289 sayılı Beden Terbiyesi ve Spor Genel Müdürlüğü’nün Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun’un 14. maddesi gereğince ilçelere spor tesisi
yaptırmak ve il bütçesine katkıda bulunmaktır.
Yukarıda belirtildiği üzere, orta dereceli okullar, sanat okulları,
ilkokullar açmak işçi ve fakirler için gece okulları düzenlemek il özel
idarelerine görev olarak verilmiştir.
Geçici Kanun’da eğitim alanında öngörülen bu görevlerin Cumhuriyet
döneminde il özel idareleri tarafından üstlenilmeleri mümkün olamamıştır.
Bu duruma il özel idarelerinin idari yapıları ve mali yetersizlikleri neden
olmuştur. Nitekim günümüzde eğitime ilişkin bu görevlerden sadece
ilköğretime ilişkin olanların ancak bir kısmı il özel idarelerinin sorumluluğuna
bırakılmış, diğerleri tamamen Milli Eğitim Bakanlığı tarafından
yürütülmektedir.
3.6.4. Tarım ve Hayvancılıkla ilgili Görevleri
a) İl Özel İdaresi Kanunu’nun 78. maddesinin 4. fıkrası tarım
hizmetlerini geniş anlamda ifade etmiştir. Örnek ve deneme çiftlik ve
tarlaları, fidanlık ile tarım okulları açmak, tarım aletleri depoları kurmak,
tarım ürünleri sergileri açmak, yarışmalar tertip etmek, kırsal alanlarda
biçme, harman, eleme tesisleri kurmak,
b) Yine aynı hükümler gereğince, damızlık hayvan yetiştirmek,
depolarını kurmak, suni tohumlama laboratuarları açmak, ehli hayvan
sergileri ve yarışmaları tertiplemek ve at yarışmaları yaptırmak,
c) İl Özel İdaresi Kanunu’nun 78. maddesinin 5. fıkrası gereğince
uygun arazilerde orman yetiştirmek, yabani ağaçları aşılatmak ve verimli
hale getirmek,
d) 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nun 30. maddesi
gereğince hayvan hastalıklarıyla mücadele ve ödenek ayırma yükümlülüğü
bulunmaktadır.
İl özel idarelerine verilen görevler arasında özellikle örnek çiftlikler
ve fidanlıklar kurmak, yabani ağaçları aşılamak, at yarışları düzenlemek,
damızlık hayvan depoları kurmak ve orman yetiştirmek gibi hususlar
sayılabilir. Ancak, Cumhuriyet döneminde bu hizmetlerin pek çoğu Tarım ve
Orman Bakanlıkları’na devredilmiştir.
3.6.5. Ekonomik Görevleri
İl Özel İdaresi Kanunu’nun 78. maddesinin 6, 7 ve 8. fıkraları
gereğince tasarruf ve kredi sandıkları kurmak, açılmasına izin vermek,
ticaret ve sanayii odaları kurmak, müze, sergi, pazar, panayır açmak, ilin
ekonomik gelişmesine yararlı olacak girişimlerde bulunmak, başlamış
teşebbüsleri desteklemek, tuğla, kireç, çimento fabrikaları kurmak, soğuk
hava tesisi, turistik otel-motel-gazino yapmak ve işletmektir.
Cumhuriyet döneminde bu görevlerin hemen hemen tamamı Ticaret,
Sanayi, Maliye ve Tarım ve Köyişleri Bakanlıklarına devredilmiştir.
3.6.6. Diğer Görevleri
a) İl matbaası kurmak, il yayın organı olarak gazete çıkarmak, köy
telefonu kurmak,
b) 237 sayılı Taşıt Kanunu gereğince vali taşıtı almak, vali ve
kaymakam taşıtlarının giderlerine katılmaktır.
İl özel idarelerinin kuruluş kanunu Osmanlı Devleti döneminde
çıkarılan ve o gün için geçici olduğu kaydedilen bir kanundur. Çünkü 1913
tarihli Kanunla evvelce özel idarelere verilen birçok görev Cumhuriyet
döneminde yeni kurulan bazı bakanlıklara veya genel müdürlüklere
devredilmiştir.
Bu, birçok hizmetin yerel olmaktan çıkarılıp merkeze kaydırılması
anlamına gelmektedir. Sonuçta, il özel idareleri etkisiz ve fonksiyonu belirsiz
yerel yönetim birimleri haline gelmiştir.
1913 tarihli Kanun’un bazı maddelerini değiştirmek maksadıyla
1987’de çıkarılan 3360 sayılı Kanunun 2. maddesiyle getirilmek istenen “il
özel idarelerinin görevli olduğu mahalli ve müşterek ihtiyaçların kapsamı ve
sınırı Bakanlar Kurulunca tespit olunur.” şeklindeki hüküm Anayasa
Mahkemesi tarafından yasama yetkisinin devredilmezliği, idarenin bütünlüğü
ve idari vesayet yetkisine aykırılığı sebebiyle iptal edilince bu yerel yönetim
birimleri, hangi hizmetleri gerçekleştirecekleri konusunda tereddüde
düşmüşlerdir. Bir başka ifadeyle işlevsiz hale gelmişlerdir.
İl özel idarelerinin kanunla verilen görevlerini tam anlamıyla
yapabilmesi için yeterli sayıda uzman personeli ve geliri bulunmamaktadır.
İl özel idareleri uygulamada diğer kamu kurum ve kuruluşlarla işbirliği
yoluyla ya da ihale yöntemiyle hizmet sunmaktadır. Bu nedenle idarede
yeniden yapılanma çerçevesinde kurumların statüleri yeniden belirlenirken,
yerel idarelere devredilecek merkezi idare kuruluşlarından çoğunluğu, özel
idarelere verilerek bu kurum güçlendirilmelidir. Bayındırlık, eğitim, sağlık,
sosyal yardım gibi gelirlerinin çok üstünde görevler verilen il özel İdareleri
örneğin Karayolları, Devlet Su İşleri, Köy Hizmetleri Genel Müdürlükleri gibi
merkezi idare organlarıyla benzer konularda hizmet vermektedir. İl özel
idarelerinin yaptıkları yatırımların çoğunluğunu (%75) milli eğitim hizmetleri
oluşturmaktadır. Yol ve içmesuyu gibi konularda diğer kurumlara kaynak
desteği verildiği görülmektedir. Köylerde gerçekleştirilen stabilize ve asfalt
yol yapımı, yol bakım çalışmaları, içme suyu ve sulama suyu çalışmaları,
gölet, menfez, kanalizasyon gibi özellikle köylerin altyapısıyla ilgili
çalışmalara destek olmaktadır.
kaynak:arem.gov.tr

Son yorumlar

Yorum mevcut değil.

Anket

MİLLETVEKİLLERİNDEN BEKLENTİNİZ NEDİR?